Skip to main content

Corné van der Meulen

Het borgen van ambtelijk vakmanschap: van woorden naar daden

In een tijd waarin het rechtsstatelijk handelen van de overheid ter discussie staat, is het borgen van ambtelijk vakmanschap cruciaal. Daarom heeft de Stichting Beroepseer het project “Van woorden naar daden” gelanceerd. Dit initiatief moet de ruimte voor ambtelijk vakmanschap vergroten binnen de Rijksoverheid. Stichting Beroepseer voert het project uit met steun van het Arbeidsmarkt- en Opleidingsfonds Rijk (A+O fonds Rijk) en in samenwerking met de Centrale voor Middelbare en Hogere Functionarissen (CMHF).

Een Nieuwe Focus

Voor een gezagsvolle overheid waarin burgers vertrouwen hebben, is het cruciaal dat ambtenaren – in beleid, uitvoering en toezicht – de professionele ruimte hebben om vakmanschap te leveren op basis van hun inhoudelijke expertise. Ambtelijk vakmanschap staat dan ook centraal in verschillende overheidsprogramma’s, initiatieven en verschillende wetsvoorstellen. Die toenemende aandacht voor ambtelijk vakmanschap is een positieve en belangrijke ontwikkeling. Inmiddels staat het thema op de kaart en voert men het gesprek over ambtelijk vakmanschap binnen en buiten Rijksoverheidsorganisaties.

De volgende stap is het borgen van ambtelijk vakmanschap binnen de Rijksoverheid. Het ontbreekt ambtenaren in de praktijk namelijk nog steeds aan praktische, tastbare en formele instrumenten om het recht op het bieden van ambtelijk vakmanschap af te dwingen. In het project Van woorden naar daden maken we een actuele analyse van de huidige situatie en werken we toe naar concrete adviezen en praktische instrumenten en maatregelen die gaan bijdragen aan het borgen van vakmanschap in de werkpraktijk van rijksambtenaren.

Projectdoel

Het doel van het project is om bij te dragen aan de borging van ambtelijk vakmanschap binnen rijksoverheidsorganisaties. We maken een actuele analyse van ontwikkelingen op het gebied van ambtelijk vakmanschap (hoofdvraag 1) gevolgd door de ontwikkeling van meerdere concrete instrumenten die bijdragen aan de borging van ambtelijk vakmanschap in de praktijk (hoofdvraag 2). Daarbij houdt het project rekening met de diversiteit in rollen en verantwoordelijkheden tussen verschillende ambtenaren.

De actuele analyse van ontwikkelingen op het gebied van het recht op ambtelijk vakmanschap wordt gemaakt door bestaande rijksprogramma’s, wetsvoorstellen en anderen initiatieven in kaart te brengen, te analyseren en evalueren. Deze evaluatie zorgt ervoor dat de lessen die zijn getrokken uit de bestaande programma’s worden meegenomen in de ontwikkeling en vormgeving van de concrete eindproducten. De twee hoofdvragen van het project luiden:

  1. Hoe en waar zien we het recht op ambtelijk vakmanschap zich ontwikkelen? > actuele analyse
  2. Hoe kan dit recht duurzaam worden geborgd? > concrete adviezen en ontwikkeling instrumenten

Doelgroep en Impact

De belangrijkste doelgroepen van dit project zijn individuele rijksambtenaren, teams van rijksambtenaren en de organisaties waarvoor zij werken. Door het vergroten van ambtelijk vakmanschap, streeft het project ernaar om niet alleen het werkplezier en de ontwikkeling van ambtenaren te bevorderen, maar ook om het algemene vertrouwen in de overheidsdiensten te versterken. Daarmee sluit het project aan bij de doelstelling van het A+O fonds Rijk om bij te dragen aan betekenisvol werk en de ontwikkeling en het werkplezier van rijksambtenaren.

Concrete projectresultaten

Wij ontwikkelen verschillende eindproducten die ambtenaren en organisaties concreet moeten helpen om tot ambtelijk vakmanschap te komen. Daarbij houden we rekening met de verschillende werkvelden waarin ambtenaren actief zijn. Daarnaast schrijven we drie thematische papers over het borgen van ambtelijk vakmanschap en de belangrijkste lessen hiervoor.

Meer weten?

Voor meer informatie, neem contact op met projectcoördinator Corné van der Meulen via c.vandermeulen@beroepseer.nl.

Tim Wittenberg

Tim Wittenberg (1982) is werkzaam bij de Dienst Uitvoering Onderwijs. Na zijn middelbare hotelschool management opleiding werd hij kok en later fulltime dj. Deze loopbaanswitches reflecteren zijn zoektocht naar voldoening. Toen hij de dertig gepasseerd was ontdekte Tim nieuwe mogelijkheden buiten ‘het draaien van biefstukken en plaatjes’, dit leidde hem naar een carrière in de dienstverlening. Hij startte bij een facilitair callcenter voor een grote energieleverancier, waar hij het belang zag van menselijke inzet en systemen in harmonie voor effectieve dienstverlening. Hier begreep hij ook de verschillen en overeenkomsten tussen leiders en managers.

Eind 2017 maakte hij de switch naar DUO om te werken voor het klant contact center. En in 2018 werd hij beëdigd ambtenaar. “Dat zweer en beloof ik”, tijdens een plechtige ceremonie maakte hij de belofte die al zijn collega’s ook hadden gemaakt. En vanaf dat moment was hij officieel onderdeel van openbaar ambt. Toch voelde het afleggen van de eed als een stille belofte. Het ontdekken van ambtelijk vakmanschap kwam niet vanzelf. Hij vroeg zich vaak af in de eerste jaren als ambtenaar wat de waarde is van de belofte die hij gemaakt had met al zijn collega ambtenaren. Want een belofte is echter niks waard als je je er niet aan houdt. Wat hij beloofd had en wat er verwacht werd leek niet altijd overeen te komen met elkaar.

In 2020 trad Tim toe tot de debiteuren afdeling van DUO. In 2020 ging hij werken op de debiteuren afdeling van DUO. Daar merkte hij al snel dat hij te maken kreeg met een groep mensen die niet zo zelfredzaam bleek als de wetgever dat beoogd had. Dit wekte zijn interesse in het bevragen van de status quo. Hij vroeg zich bijvoorbeeld af waarom de overheid mensen die iets niet kunnen betalen, meer laat betalen over precies dátgene wat ze in eerste instantie al niet konden betalen? Was dat dan echt de bedoeling zoals de wetgever dat voor ogen heeft? De macht die hij als beslissingsambtenaar ter beschikking had gekregen komt met een grote verantwoordelijkheid. En de regels zouden toch de mens moeten dienen in plaats van andersom? Dit is een punt van discussie die hij graag aangaat met iedereen die het wil horen en juist ook met iedereen die het misschien wel niet wil horen.

In 2022 kwam hij in aanraking met het boek van Stichting Beroepseer, Het recht op ambtelijk vakmanschap. Voor Tim was dit boek een perfecte verwoording van datgene wat hij intrinsiek al voelde. Het boek hielp hem om het gesprek beter op gang te krijgen en houden met zijn directe collega’s. Waarom het nog steeds geen verplicht onderdeel is van de training van elke rijksambtenaar is hem een raadsel.In 2023 kwam hij via de WaU in contact met Alexander Pechtold en Bart Snels die aan een boek werkten over ambtenaren in de uitvoering. Tijdens een interview sprak Tim over uitvoeringsinstanties als opdrachtnemer. De politiek die te ver af staat van de echte leefwereld én van de uitvoering. Terwijl de experts met dagelijks contact met de burger juist in de uitvoering zitten. Tim gaf aan dat de processen en KPI resultaten belangrijker lijken te zijn geworden dan de bedoeling van de wet. En de mens en maatschappij waar de wet voor is. Als je managementprincipes toepast hoor je waarde toe te voegen. Binnen de overheid zou de toegevoegde waarde altijd een publiek waarde moeten zijn. Investeren in kwaliteit van je medewerkers zal altijd leiden tot een verbetering van de KPI’s die er toe doen. Uiteindelijk komt het terug bij die ene belofte, de eed. De gemeenschappelijke deler van alle rijksambtenaren. Een heilige belofte waardoor werken bij de rijksoverheid een enorm grote verantwoordelijkheid is. Waarbij we als collectief de rechtstaat verdedigen met ons handelen in plaats van constant te rennen voor de vele efficiency targets.

Eigenaarschap en bondgenootschap als basis voor ambtelijk vakmanschap in Midden-Groningen

In april 2023 vond de aftrap plaats van het programma Eigenaarschap en Bondgenootschap met als doel alle ambtenaren van de gemeente Midden-Groningen te trainen in het zijn van goede bondgenoten voor het college, de gemeenteraad, inwoners en collega’s. Negen maanden later hadden bijna alle ambtenaren (91,8%) van de gemeente deelgenomen aan een van de 51 dagtrainingen onder begeleiding van Stichting Beroepseer.

Aanleiding en thematiek

Het programma kan in brede zin in het licht worden gezien van het lage maatschappelijke vertrouwen in de (lokale) overheid. Dit vertrouwen bevindt zich al jaren in een dalende trend. Al deze onderzoeken onderstrepen de urgentie voor alle overheidsorganisaties in Nederland om werk te maken van het herstel van vertrouwen. In de huidige tijd komt vertrouwen niet vanzelf, maar moet het worden verdiend. Daarvoor is ambtelijk vakmanschap cruciaal.

Ambtelijk vakmanschap binnen gemeentes komt tot uiting in het bondgenootschap met de lokale samenleving, het college en de gemeenteraad.[1] De basis voor dat bondgenootschap is wederkerigheid: het besef dat je elkaar nodig hebt en van elkaar op aan moet kunnen om goed je werk te kunnen doen ondanks de wisselende verantwoordelijkheden. Die wederkerigheid kan alleen ontstaan als iedereen eigenaarschap toont door deskundig, betrokken en verantwoordelijk te handelen. Deelnemers aan de trainingen stonden stil bij de vraag hoe ze hier zelf invulling aan kunnen geven in hun eigen werkpraktijk en wat ze daarvoor van anderen en hun omgeving nodig hebben, vanuit een stevig besef van de rol, positie die ze als ambtenaar hebben en het vakmanschap dat daarbij hoort.

Een uniek project met enthousiaste deelnemers

Het programma Eigenaarschap & Bondgenootschap is een uniek project in Nederland. Er is geen gemeente die de hele organisatie heeft getraind in deze onderwerpen. Met deze training is een gezamenlijk begrippenkader gecreëerd om het professionele gesprek met elkaar te kunnen voeren, en dat te blijven doen. Daarmee toont de gemeente Midden-Groningen het lef scherp te kijken naar het eigen functioneren en laat het zien dat ze het steeds beter wil doen voor haar inwoners.

Een overgrote meerderheid van de deelnemers was enthousiast over de training. De training gaf ze een hernieuwd besef van hun unieke positie en rol als ambtenaar. De deelnemers kregen inzicht in structuren uit de eigen werkpraktijk, die ambtelijk vakmanschap soms in de weg staan. De verdiepende slag op teamstructuren en psychologische veiligheid die in de training werd geboden maakte voor hen de complexiteit van deze structuren op een toegankelijke manier inzichtelijk en zorgde voor veel herkenning. Een ander veelgenoemd pluspunt was dat de deelnemers meer vakgebieden uit de organisatie leerden kennen. De indeling van de sessies was zo vormgegeven dat in iedere groep maximaal 2 deelnemers per team deelnamen.

Voor de gemeentelijke organisatie geeft het programma een impuls aan het leren en ontwikkelen binnen de organisatie. Het programma draagt bij aan een professionele cultuur waarin ambtenaren zelfbewust, rolbewust, responsief, verbindend en gezagsvol hun vak kunnen uitoefenen. Daarbij helpt het de gemeentelijke organisatie om beter vorm te kunnen geven aan het bondgenootschap met inwoners. De training helpt deelnemers om echt te luisteren naar inwoners, effectief van buiten naar binnen te werken en zichzelf deze mindset eigen te maken en te vertalen naar hun dagelijkse praktijk.

Citaten:

“Het was goed om stil te staan bij wat mijn rol als ambtenaar inhoudt. Ik realiseer me hoe belangrijk het is om stil de staan bij de verwachtingen die inwoners hebben en wat we als gemeente daar wel en niet in kunnen doen.”

“Een hernieuwd besef dat we met alle collega’s hetzelfde doel hebben, namelijk de burger dienen, maar dat we niet altijd goed weten wat er speelt op andere afdelingen. Verder dat de burger geen klant is. Hij/zij kan niet verder shoppen bij een andere gemeente als het bij Midden-Groningen niet lukt.”

“Ik realiseer me hoe belangrijk het is dat wij als gemeente als één team opereren. Wij zijn het gezicht van de gemeente en hebben het samen te doen. Dus blijf elkaar vinden.”

Eigenaarschap en bondgenootschap krijgen een structurele plaats

Naast de individuele opbrengsten voor deelnemers, is er door Stichting Beroepseer een eindrapport opgesteld met de belangrijkste inzichten uit het programma. De aanbevelingen uit dit rapport geven de gemeente houvast om met ambtelijk vakmanschap in brede zin en bondgenootschap en eigenaarschap in het bijzonder een structurele plaats te geven binnen de gemeentelijke organisatie. Als er iets duidelijk is geworden na alle trainingen is dat er naast zaken die beter kunnen ook heel veel goed gaat binnen de gemeente. Daar mogen de organisatie en de ambtenaren trots zijn.

Voor 2024 zet de gemeente Midden-Groningen in op het blijvend aandacht geven aan ambtelijk vakmanschap, eigenaarschap en bondgenootschap. De inzichten uit het project moeten immers een structurele plek in de organisatie krijgen. De eerste stappen zijn daarvoor reeds gezet. Zo werkt een klankbordgroep aan het implementeren van de uitkomsten in de organisatie en is het belang van bondgenootschap en eigenaarschap centraler gezet in het inwerkprogramma voor nieuwe medewerkers.

Stichting Beroepseer blijft voorlopig betrokken bij de gemeente Midden-Groningen. Zo is dit jaar een bijeenkomst begeleid waarin directie en teamleiders stilstonden bij de vraag wat leidinggeven aan ambtelijk vakmanschap van hen vraagt, met aandacht voor voorbeeldgedrag, het stimuleren van een lerende organisatie en samen optrekken met als doel het goede te doen voor de inwoners van Midden-Groningen. Ook wordt er dit voorjaar een bijeenkomst georganiseerd waarin het college van B&W en de gemeenteraad reflecteren op wat bondgenootschap en eigenaarschap voor hun rol, positie en verantwoordelijkheden betekenen en gaan ze in gesprek met ambtenaren over de opbrengsten van dit project. Zo bouwen we samen aan een gemeenschap waarin ambtelijk vakmanschap, eigenaarschap en bondgenootschap centraal staan, en streven naar een nog zo goed mogelijke gemeente voor de inwoners van Midden-Groningen

Meer weten over het project Bondgenootschap & Eigenaarschap? Neem contact op met Maurits Hoenders.

De training Eigenaarschap & Bondgenootschap is onderdeel van ons leeraanbod van de Academie voor Ambtelijk Vakmanschap die Stichting Beroepseer vorig jaar heeft gelanceerd. Klik hier voor meer informatie.

[1] Zie voor meer informatie: Stichting Beroepseer (2022). Het recht op ambtelijk vakmanschap. Culemborg: Stichting Beroepseer

Stichting Beroepseer presenteert Academie voor Ambtelijk Vakmanschap

Stichting Beroepseer heeft een uitgebreid onderwijsaanbod ontwikkeld, speciaal voor publieke organisaties. De Academie voor Ambtelijk Vakmanschap is de plek voor publieke organisaties die willen investeren in ambtelijk vakmanschap. De trainingen geven ambtenaren de handvatten om in een veeleisende omgeving te werken aan een geloofwaardige en gezagsvolle overheid. Alles over de Academie voor Ambtelijk Vakmanschap is te vinden op https://academieav.nl/.

In de Academie voor Ambtelijk Vakmanschap bieden wij een breed scala aan praktijkgerichte incompany trainingen. Deze geven ambtenaren de handvatten om in een veeleisende omgeving te werken aan een geloofwaardige en gezagsvolle overheid. Het gaat daarbij om het aanleren van andere handelingsrepertoires en daarom hebben we ook theaterdocenten in ons team van trainers.

Het aanbod bestaat uit verschillende soorten workshops, trainingen en leergangen. Een deel van de trainingen is ontwikkeld in samenwerking met gerenommeerde kennisinstellingen als de Vrije Universiteit Amsterdam (VU Amsterdam) en Tilburg University. De afgelopen jaren heeft Stichting Beroepseer al verschillende trainingen georganiseerd bij onder andere de Gemeente Zutphen, Douane Nederland, Gemeente Midden-Groningen, Sociale Verzekeringsbank, Belastingdienst, Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), Netherlands Enterprise Agency (RVO) en de VNG.

 

Kortingsactie: 1 Jaar ‘Het recht op ambtelijk vakmanschap’

Een jaar geleden verscheen het boek Het recht op ambtelijk vakmanschap. Het bevat concrete adviezen voor wat er nodig is om het vakmanschap van rijksambtenaren te versterken en te waarderen. Om te vieren dat het boek een jaar bestaat, bieden we de bundel nu aan voor een gereduceerd tarief.

Rijksambtenaren in beleid, uitvoering en toezicht zijn de afgelopen decennia steeds meer ondergeschikt geraakt aan de Haagse politieke wil. Ministers en staatssecretarissen zijn echter niet de enigen die het recht op ambtelijk vakmanschap kunnen opeisen, zo stellen de auteurs. Een van de lessen van de Toeslagenaffaire is dat ambtenaren een zelfstandige rol in het rechtsstatelijk bestel dienen te vervullen. Ze moeten daarom het recht op ambtelijk vakmanschap van burgers, volksvertegenwoordigers en de eigen professionele beroepsgroep net zo serieus meewegen als dat van bestuurders. Deze viervoudige aanspraak op ambtelijk vakmanschap stelt hoge eisen aan de normatieve identiteit van de ambtenaar. Daarom moet de Rijksoverheid als essentiële maatschappelijke institutie beschikken over een stabiel, herkenbaar waardenpatroon dat die identiteit van de ambtenaar structureert, stimuleert en ondersteunt.

Het recht op ambtelijk vakmanschap analyseert de huidige stand van zaken en geeft antwoord op de vraag welke voorzieningen nodig zijn voor de institutionalisering van de normatieve identiteit van de rijksambtenaar. De redactie zoekt in de bundel, samen met verschillende experts, naar wat nodig is om het vakmanschap van rijksambtenaren te versterken in dienst van het publiek belang.

Kortingsactie:

Om het eenjarig jubileum te vieren, bieden we het boek nu aan voor slechts €17,50 in plaats van €25,00. Deze speciale prijs is geldig tot en met 31 december 2023. Je kunt het boek bestellen via onze webshop of bij de bekende boekhandels. Bij bestelling in onze webshop betaal je bij aanschaf geen verzendkosten.

Stichting Beroepseer komt op voor ambtelijk vakmanschap:

Stichting Beroepseer komt op voor het belang van professionaliteit. De stichting wil beroepsbeoefenaren op de werkvloer concreet en praktisch behulpzaam zijn om in hun eigen werksituatie goed werk en beroepstrots te versterken. Daarbij zetten wij in op de kracht en niet op de klacht.

Na het verschijnen van Het recht op ambtelijk vakmanschap zijn wij verdergegaan met het opkomen voor het vakmanschap van ambtenaren. Zo verscheen in april jl. Gezaghebbend heffen, innen, toekennen en controleren. Dit boek gaat in op de vraag welke professionele ruimte ambtenaren van de Belastingdienst, de Douane en de Dienst Toeslagen nodig hebben om het ambtelijk gezag terug te winnen en wantrouwen om te zetten in vertrouwen.  Ook trainen we dit jaar alle ambtenaren van de gemeente Midden-Groningen in het programma Eigenaarschap & Bondgenootschap. Deze eendaagse training helpt ambtenaren te groeien in hun rol van bondgenoot van inwoners, het college, de gemeenteraad, van inwoners en organisaties en van hun eigen collega’s.

Door het boek aan te schaffen, steun je ons bij het opkomen voor onze missie en voortdurende inzet voor ambtelijk vakmanschap.

Gezag en ambtelijk vakmanschap volgens Stichting Beroepseer

Welkom bij deze aanvulling op het boek Gezaghebbend heffen, innen, toekennen

Gezag en ambtelijk vakmanschap

Toelichting op de thema’s gezag en ambtelijk vakmanschap uit het boek Gezaghebbend heffen, innen, toekennen en controleren,  uitgave van Stichting Beroepseer in opdracht van Vereniging van Hogere ambtenaren bij het Ministerie van Financiën (VHMF). Het boek maakt inzichtelijk welke voorwaarden nodig zijn om medewerkers van de Belastingdienst, Douane en Dienst Toeslagen in staat te stellen tot ambtelijk vakmanschap te komen.

Klik hier voor de Toelichting Gezag en ambtelijk vakmanschap

Meer info over het boek: Belastingdienst, Douane en Dienst Toeslagen op zoek naar professionele ruimte in boek ‘Gezaghebbend heffen, innen, toekennen en controleren’, Blogs Beroepseer, 20 april 2023: https://beroepseer.nl/actueel-in-beroepseer/belastingdienst-douane-en-dienst-toeslagen-op-zoek-naar-professionele-ruimte-in-boek-gezaghebbend-heffen-innen-toekennen-en-controleren/

Stichting Beroepseer en SAM proberen kloof wetenschap en professionele praktijk te verkleinen

Stichting Beroepseer gaat, in samenwerking met beroepsvereniging SAM en in opdracht van ZonMw, werken aan de ontwikkeling van een afwegings- en kwaliteitskader zodat wetenschappelijke onderzoeksresultaten beter gaan aansluiten bij de praktijk van professionals. Sinds 2015 bestaat het ZonMw kennisprogramma ‘Vakkundig aan het Werk’. Het onderzoek in dit programma heeft tot doel om het vakmanschap van uitvoerende publieke professionals bij met name gemeenten te verstevigen en onderhouden. Na de uitvoering van de eerste onderzoeken in het kader van dit programma blijkt dat het geen vanzelfsprekendheid is om kennis uit wetenschappelijk onderzoek te laten landen in de werkpraktijk van uitvoerende professionals.

In 2022 zijn ‘Vraagtafels’ ontwikkeld met als doel een brug te slaan tussen wetenschap en professionele praktijk. Tijdens de vraagtafels kwam naar voren dat er een afwegings- en kwaliteitskader nodig is waarin duidelijk wordt waar onderzoeksresultaten aan moeten voldoen, willen ze daadwerkelijk bijdragen aan vakmanschap in de praktijk. Door middel van een dergelijk kader kan de maatschappelijke relevantie van de onderzoeksresultaten toenemen.

Achtergrond

Het werkveld van uitvoerende publieke professionals is complex. Ze staan midden in een spanningsveld van wetgeving, lokaal beleid, ambtelijke organisaties, maatschappelijke partners en burgers met uiteenlopende en veelal complexe problematiek. Het is een verantwoordelijke taak waarin ze moeilijke afwegingen moeten maken, professionele dilemma’s tegenkomen en moeten durven vertrouwen op hun eigen professionele kompas.

De resultaten van onderzoek kunnen voor deze professionals een belangrijke hulp zijn in het werk. Daarvoor is het belangrijk dat het wetenschappelijk onderzoek aansluit bij de dagelijkse praktijk van de professional. Alleen dan creëert het onderzoek waarde en kan het professionals concrete handvaten bieden. Daarbij gaat het niet alleen om de inhoud van het onderzoek, maar ook over de implementatie van de resultaten.  Het ‘landen’ van onderzoeksresultaten is meer dan ‘het op de hoogte brengen van de professional’.

Doel project

Het doel van het project is om een kwaliteits- en afwegingskader te ontwerpen voor wetenschappelijk onderzoek naar uitvoerende publieke professionals. Dit kader moet ervoor zorgen dat wetenschappelijk onderzoek goed aansluit bij de praktijk van de professional. Het kader zal bestaan uit een verzameling aandachtspunten waar onderzoek naar uitvoerende publieke professionals aan moet voldoen. Deze aandachtspunten dienen niet alleen ter beoordeling van de onderzoeksvoorstellen, maar vooral om onderzoekers te helpen om hun onderzoek aan te laten sluiten bij de werkpraktijk.

Het plan is om het kader in drie belangrijke hoofdonderdelen te verdelen: de  opstart van een onderzoek (1), de uitvoering van een onderzoek (2) en de verspreiding van de onderzoeksresultaten (3). Om impact te genereren is het belangrijk om als onderzoeker actief aan de slag te gaan met de vertaling naar de praktijk. Daarbij valt te denken aan nabesprekingen en evaluaties met de praktijk, concrete instrumenten om de resultaten te laten landen en het aanbieden van handzame samenvattingen.

Naast het ontwikkelen van het kwaliteits- en afwegingskader schrijft Stichting Beroepseer een paper over het werk van uitvoerende publieke professionals. Het paper dient om onderzoekers op een toegankelijke manier kennis te laten maken met het karakter van het werk van uitvoerende publieke professionals. Het beoogde effect is dat onderzoekers en hun werkzaamheden met de opgedane kennis beter aansluiten bij de professionele praktijk.

Tot slot wordt een infographic ontwikkeld waarin de belangrijkste punten uit het afwegings- en kwaliteitskader zijn weergegeven.  Deze infographic is toegankelijk en makkelijk deelbaar en helpt onderzoekers om de belangrijke punten uit het kader scherp voor ogen te houden. Dit voorkomt dat het kader gedurende de looptijd van onderzoeken naar de achtergrond verdwijnt.

 

-Over de organisaties

  • Stichting Beroepseer is een kennisinstituut op het gebied van professionaliteit in de publieke sector. Zie: beroepseer.nl
  • SAM is de beroepsvereniging voor uitvoerders in het publieke sociaal domein. Zie: sam.nl
  • ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. Zie: zonmw.nl

-Relevante publicatie

In 2021 verscheen het boek De SAM-professional als gezagsdrager van Stichting Beroepseer. Dit boek beschrijft hoe uitvoerende publieke professionals werken op het grensvlak tussen overheid en burger.

Ze zijn verantwoordelijk voor het ondersteunen van mensen én het uitvoeren van wetten. Beroepsvereniging SAM liet onderzoek doen naar de manier waarop zij omgaan met hun verantwoordelijkheid en hun gezag. Zie: De SAM-professional als gezagsdrager. Onderzoek naar beroepseer in het publiek sociaal domein – Stichting Beroepseer

Stichting Beroepseer verkent de toekomst van vakbonden en beroepsorganisaties

Stichting Beroepseer doet in opdracht van de CMHF[1] verkennend onderzoek naar de toekomst van vakbonden en beroepsorganisaties. In de verkenning staat centraal in hoeverre vakbonden en beroepsorganisaties zich in de toekomst nadrukkelijker kunnen richten op de inhoud en de kwaliteit van werk. Beroepseer werkt toe naar een rapport dat gebaseerd is op literatuuronderzoek en interviews.

Achtergrond

Vakbonden spelen een cruciale rol in de arbeidspositie van werknemers. Door een blok te vormen kunnen zij afspraken maken over collectieve arbeidsvoorwaarden zoals loon, werktijden en pauzes. Verenigd als collectief kunnen werknemers zo een blok vormen tegen de invloed van werkgevers. In de huidige situatie richten vakbonden zich voornamelijk op de primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden. Beroepsorganisaties stellen doorgaans drempels voor de toegang tot de arbeidsmarkt vast, formuleren standaarden, voeren eventueel het tuchtrecht uit maar wat er daarna op die arbeidsmarkt gebeurt, daar gaan ze vaak niet over.

Het aantal vakbondsleden neemt al jaren in hoog tempo af. Deze ontwikkeling is helaas niet te verklaren omdat het met de positie van werkenden zo goed gesteld is. Machtsverhoudingen in de praktijk van de Nederlandse polder zijn traditioneel scheef. De onvrede hierover is al jaren haar weg aan het zoeken. In zijn beroemd geworden boek Exit, voice and loyalty (1970) beschreef Albert O. Hirschman in 1970 de drie keuzemogelijkheden die mensen hebben in relatie tot organisaties en sociale verbanden waar ze deel van uitmaken: ze kunnen loyaal zijn (loyalty); ze kunnen hun stem verheffen en zeggenschap uitoefenen om te bevorderen dat datgene verandert wat hen niet bevalt (voice) of ze kunnen vertrekken (exit). Langs die lijnen kunnen de ontwikkelingen ten aanzien van de ontwikkelingen inzake de zeggenschap van werknemers geanalyseerd worden.

In veel sectoren is steeds meer behoefte aan zeggenschap over de beroepskwaliteit (‘naar eer en geweten je werk kunnen doen’) naast de zeggenschap over primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden. Als werknemers dag in dag uit op de werkvloer de grootste moeite hebben om hun werk volgens de geldende kwaliteitseisen te doen (bv. door werkdruk, administratieve lasten), valt dat buiten de traditionele werkingssfeer van zowel de beroepsorganisaties als van de vakbonden. In het project verkent Stichting Beroepseer in hoeverre vakbonden en beroepsorganisaties in dit gat kunnen springen. Het rapport zal in maart 2023 worden gepubliceerd.

 

[1] De Centrale van Middelbare en Hogere Functionarissen bij Overheid, Onderwijs, Bedrijven en Instellingen is een onafhankelijke koepel van 41 beroeps- en belangenverenigingen.

 

‘Het recht op ambtelijk vakmanschap’ verschenen

Op donderdag 6 oktober 2022 is het nieuwe Beroepseer-boek Het recht op ambtelijk vakmanschap feestelijk gepresenteerd bij het Nationaal Archief in Den Haag. Het boek bevat concrete adviezen over wat er nodig is om de positie en het vakmanschap van de rijksambtenaar te versterken.

Stichting Beroepseer heeft Het recht op ambtelijk vakmanschap gemaakt in opdracht van het Arbeidsmarkt- en Opleidingsfonds Rijk (A+O fonds Rijk) en in samenwerking met de Centrale van Middelbare en Hogere Functionarissen (CMHF).

Rijksambtenaren in beleid, uitvoering en toezicht zijn de afgelopen decennia steeds meer ondergeschikt geraakt aan de Haagse politieke wil. Ministers en staatssecretarissen zijn echter niet de enigen die recht hebben op het vakmanschap van ambtenaren. Een van de lessen van de Toeslagenaffaire is dat ambtenaren een zelfstandige rol in het rechtsstatelijk bestel dienen te vervullen. Ze moeten daarom het recht op ambtelijk vakmanschap van burgers, volksvertegenwoordigers en de eigen professionele beroepsgroep net zo serieus meewegen als dat van bestuurders.

De rijksambtenaar is in de afgelopen decennia ten onrechte steeds meer omgevormd tot een normale werknemer die nauwelijks meer lijkt te verschillen van een medewerker actief in het bedrijfsleven. Bewindspersonen en de top van ambtelijke organisaties lijken zich het recht op ambtelijk vakmanschap te hebben toegeëigend. Dit heeft ertoe geleid dat rijksambtenaren er in de praktijk te veel op gericht op bewindspersonen en het belang van het eigen ministerie of de eigen uitvoeringsorganisatie.

Het viervoudige recht op ambtelijk vakmanschap

De kernboodschap van Het recht op ambtelijk vakmanschap is dat rijksambtenaren in beleid, uitvoering en toezicht het recht en de plicht moeten krijgen om meer groepen te dienen: burgers, volksvertegenwoordigers en ambtenaren zelf hebben net zo goed recht op ambtelijk vakmanschap als bewindspersonen. Ambtenaren kunnen in het democratisch en rechtsstatelijk bestel hun rol optimaal vervullen als ze zich op alle vier de groepen kunnen richten. Deze rolopvatting stelt hoge eisen aan ambtenaren. De rijksambtenaar moet dan ook adequaat en structureel worden toegerust om zijn belangrijke rol goed in te kunnen vullen. Het recht op ambtelijk vakmanschap bevat een reeks concrete aanbevelingen over de voorzieningen die daarvoor noodzakelijk zijn. De overheidswerkgever(s) en rijksambtenaren zelf kunnen hiermee direct aan de slag.

Bestellen boek en downloaden e-book

Het recht op ambtelijk vakmanschap kost € 25,00 en is te bestellen in de webshop van Stichting Beroepseer of via de bekende boekhandels: https://beroepseer.vrijeboeken.com/

Naast de gedrukte uitgave is er het E-boek, gratis te downloaden op: https://beroepseer.nl/download/

Opzet van het boek

In de bundel wordt toegewerkt naar het antwoord op de centrale vraag: Welke voorzieningen zijn er nodig om ambtelijk vakmanschap in de praktijk te ontwikkelen en beschermen? Het boek bestaat uit zes thematische delen. In deze delen gaan de auteurs dieper in op de verschillende onderdelen van ambtelijk vakmanschap:

  • DEEL 1 – NOBLESSE OBLIGE: WAAROM BETERE BORGING VAN HET RECHT OP AMBTELIJK VAKMANSCHAP NOODZAKELIJK IS
  • DEEL 2 – RECHTSSTATELIJK AMBTELIJK VAKMANSCHAP
  • DEEL 3 – MEER TRANSPARANTIE EN OPENBAARHEID OVER AMBTELIJK WERK
  • DEEL 4 – VEILIGE EN INTEGERE AMBTELIJKE ORGANISATIES
  • DEEL 5 – BETERE EN GEMEENSCHAPPELIJKE OPLEIDING EN SOCIALISATIE VAN DE AMBTENAAR
  • DEEL 6 – CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN

Het recht op ambtelijk vakmanschap bevat bijdragen van deskundigen, wetenschappers, onderzoekers en professionals, onder wie: Arre Zuurmond, Reinier van Zutphen, Erik Pool, Leonie Heres, Caroline Raat, Leo Huberts, Alain Hoekstra, Marlies van Eck, Guido Enthoven, Joriene Beks, Hans Wilmink, Meike Bokhorst en Thijs Jansen.

De volledige inhoudsopgave is hier te downloaden: https://beroepseer.nl

Het recht op ambtelijk vakmanschap (2022) is een uitgave van Stichting Beroepseer. Redactie: Thijs Jansen, Hans Wilmink, Gerard van Nunen, Corné van der Meulen, Meike Bokhorst en Maurits van Leeuwen, 272 p., € 25,00.

U P D A T E