Sociaal-culturele professionals: Pioniers van de participatie-samenleving
Marcel Spierts schrijft in zijn boek De stille krachten van de verzorgingsstaat over de toekomst van sociaal-culturele professionals en over de geschiedenis van hun beroep vanaf 1945. Speciale aandacht is er voor de professionalisering van sociaal-cultureel werkers, opbouwwerkers, jongerenwerkers en vormingswerkers, en de manier waarop zij verweven zijn met de ontwikkeling van de verzorgingsstaat. In die professionalisering onderscheidt Spierts drie dimensies: professionaliteit, vakmanschap en ambachtelijkheid.
Kort gezegd is professionaliteit de manier waarop professionals zich verantwoorden en legitimeren naar de samenleving. Vakmanschap betreft de regels, normen en standaarden die vakgenoten onderling overeenkomen om te bepalen wat “goed werk” is. Ambachtelijkheid is de onuitgesproken en ongrijpbare dimensie van het doen en handelen.
In de loop van die geschiedenis heeft zich een harde kern van de sociaal-culturele beroepen ontwikkeld, door Spierts “de logica van het activeren” genoemd. Dat activeren – w.o. empowerment en verbinden – blijkt een subtiel spel te zijn. Hoe kan ik aan de ene kant mensen uitdagen, maar aan de andere kant ook veiligheid bieden? Wanneer confronteer je mensen en wanneer moet je juist ruimte bieden?
Spierts vertelt hoe professionals die logica van het activeren verder kunnen ontwikkelen in de activerende verzorgingsstaat – of de participatiemaatschappij – die momenteel zo in discussie is. Dat is belangrijk, want er blijkt een spanning te bestaan tussen die twee. De activerende verzorgingsstaat is ongeduldig en benadrukt de urgentie van sociale problemen, terwijl de activeringslogica van de professionals zich nu juist kenmerkt door behoedzaamheid en geduldig manoeuvreren.
Door de nadruk te leggen op de ontwikkeling van vakmanschap en ambachtelijkheid – en niet zozeer op professionaliteit zoals in het verleden het geval was – kunnen sociaal-culturele professionals samen met burgers en vrijwilligers zich mede-eigenaar maken van hun beroep. De kracht van de sociaal-culturele beroepen zit hem vooral in sociale innovatie. In deze beroepen zit enorm veel vernieuwingspotentieel, zoals de geschiedenis ons leert.
U P D A T E
Op 3 december 2014 is bekend gemaakt dat Marcel Spierts de De la Courtprijs 2015 van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) krijgt voor zijn proefschrift De stille krachten van de verzorgingsstaat. De prijs, een bedrag van 7500 euro, is bedoeld voor onderzoek dat onbetaald en zelfstandig is verricht. De prijsuitreiking is op maandag 9 februari 2015 bij de KNAW, Kloveniersburgwal 29 te Amsterdam.
Erik van Zuidam is directeur van de Veiligheidsregio Groningen, een nieuw, in januari 2014 van start gegaan samenwerkingsverband van overheidstaken en hulpdiensten w.o. de brandweer.
Arjan van der Meij, natuurkundeleraar op het Christelijk College De Populier in Den Haag, merkte tien jaar geleden dat vwo- en havo-leerlingen van zijn school graag dingen maakten en met hun handen werkten. Je wordt er vrolijk van, je leert vaardigheden, én je creativiteit en vindingrijkheid worden gestimuleerd. Aan de andere kant brengt maken intrinsieke motivatie met zich mee. Kinderen willen graag iets maken dat er nog niet is en daar trots op zijn.
Als wij over falend beleid of een misstand in bijvoorbeeld de jeugdzorg horen, zijn we verontwaardigd. We oordelen razendsnel over wat anderen doen. Journaliste Deirdre Enthoven heeft een aantal mensen met uiteenlopende beroepen geïnterviewd om te weten te komen hoe zij tot beslissingen komen en met wat voor dilemma’s zij te maken krijgen in hun werk. Ze nam een kijkje in de keuken bij onder anderen een kinderarts, rechter, gezinsmanager, politicus, bankier, topsporter en huisarts.
Hoe kan de wetenschap integer worden beoefend? Over welke eigenschappen dient de wetenschapper te beschikken? De zijn vragen actueel, gelet op de recente voorbeelden van wetenschapsfraude. Herman Paul leidt momenteel een onderzoeksproject aan de Universiteit van Leiden naar wetenschapsethiek in de 19e eeuw waarin veel nieuwe universiteiten werden opgericht en er volop gediscussieerd werd over de ideale eigenschappen van een wetenschapper.
Margreeth Kloppenburg is adviseur in de zakelijke dienstverlening. Ze schreef boeken als Hoera, een conflict, Leve het verschil en Eerlijk scoren. Voor dat laatste boek interviewde zij professionals over hun dilemma’s en de spanning die zij ervaren tussen targets halen en integer willen handelen voor de klant. Zij was verbaasd over die spanning, want zij gelooft dat als je zuiver en integer handelt, de winst vanzelf volgt.
Wat doet een gemeenteambtenaar als hij te maken krijgt met een illegaal gebouwd huis waarin mensen al heel lang wonen? Laten afbreken of laten staan? Bas Jansen is planoog in een plattelandsgemeente en ziet zich op gezette tijden voor een dilemma gesteld. In een gesprek vertelt hij hoe hij daarmee omgaat. Hij vertelt ook over de zin en onzin van regels en onafhankelijk advies uitbrengen aan de wethouder en de burger. En passant laat Jansen ook zijn gedachten gaan over hoe hij de rol van de ambtenaar ziet in de maatschappij, maar ook van de burger, die hij een spiegel voorzet.
Fietspoint bij het Centraal Station van Leiden is een gezond, bloeiend en vakkundig bedrijf van de gebroeders Oldenburger met bewaakte stallingen, een reparatiewerkplaats, een fietsenwinkel en een verhuurservice.
Het Lerarencongres van 8 oktober 2013 dat plaatsvond in het ROC A12 in Ede was een inspirerende belevenis. Op dit eerste congres “van, voor en door de leraar” zinderde het. Er hing iets sprankelends in de lucht zoals af en toe gebeurt op een bijeenkomst. Vaak is het de voorbode van verandering of de start van een nieuwe dynamiek in de maatschappij. In Ede kwamen circa achthonderd leraren bijeen om met elkaar over hun beroep van gedachten te wisselen. En dat gebeurde op brede schaal. Als we het programma raadplegen dan is er bijna geen onderwerp te bedenken waarover de leraren het niet hebben gehad.
lot een compliment aan directeur
Het alternatief – Weg met de afrekencultuur in het onderwijs! onder redactie van René Kneyber en Jelmer Evers en met een inleiding van Thijs Jansen. Bijdragen zijn geschreven door dertig leraren en onderwijskundigen uit binnen- en buitenland onder wie Gert Biesta, Dick van de Wateren, Howard Gardner (geïnterviewd door Wiljan Hendrikx), Bas de Wit, Wouter Sanderse, Hartger Wassink, Cok Bakker, Andy Hargreaves, Bill Banning, Leo Prick, 304 p., 2013, uitgeverij Boom Amsterdam.