20 jaar Stichting Beroepseer – interview met Marc Räkers
Stichting Beroepseer bestaat in 2026 20 jaar. In deze serie spreken we met de pioniers van het gedachtegoed van Beroepseer, over hun ideeën, de veranderingen die ze in hun sector teweeg hebben gebracht en de uitdagingen die ze daarbij tegenkwamen. In deze vijfde aflevering: Marc Räkers. ‘Sociaal werkers zijn hoeders van mensenrechten.’
‘Ik heb altijd een enorme hekel gehad aan de Florence Nightingale-benadering’, begint sociaal werker Marc Räkers. ‘Ben je dakloos? Kom dan maar lekker bij ons in de opvang en dan krijg je een nachthemd en boterhammen. Dat vind ik een treurig en stuitend idee. Je behandelt dakloze mensen dan niet als gelijkwaardige medemensen die hun huis zijn kwijtgeraakt.’ Wat er dan wel moet gebeuren? ‘Sociaal werkers moeten zich er in een eerder stadium al mee bemoeien. We moeten zien te voorkomen dat mensen uit hun huis gezet worden als ze om wat voor reden dan ook de huur niet meer kunnen betalen. Uiteindelijk is het gewoon zo simpel: dakloosheid kun je grotendeels voorkomen door te zorgen dat mensen niet hun huis uit worden gezet en op straat belanden.’
Räkers ontwikkelde deze benadering toen hij voor de Amsterdamse organisatie voor maatschappelijke opvang HVO Querido werkte. In 2007 richtte hij samen met anderen stichting Eropaf! op. Eropaf! werkt aan vernieuwing in het sociaal domein, door onderzoek te doen, activistisch te zijn en kennis te delen, en zorgt op een betrokken en menselijke manier voor concrete oplossingen. Zo is er bijvoorbeeld ‘beschermingsbewindvoering’ om mensen te helpen hun financiën weer op de rit te krijgen. Räkers bevraagt de systemen die we hebben en bepleit fundamentele veranderingen.
Toen u in de jaren negentig met het voorkomen van huisuitzettingen aan de slag ging, werden 30.000 mensen per jaar uit huis gezet. Nu zijn dat er nog minder dan 3000. Dat is een enorme afname.
‘Als ik de krant lees, word ik vaak een beetje cynisch over dit tijdsgewricht. Soms weet ik niet of het zoden aan de dijk zet wat ik allemaal doe en schrijf. Maar op het vlak van huisuitzettingen heeft Eropaf! echt een verschil gemaakt. Dat begon ooit met één persoon die vanwege een huurachterstand uit huis gezet zou worden. Het lukte ons om dat te voorkomen, en we zijn ons direct gaan afvragen wat er zou moeten veranderen om dit probleem structureel aan te pakken.’
Dat brengt ons bij beroepseer. Wat heeft een sociaal werker nodig om diens vak goed uit te oefenen?
‘We leven in een wereld die wordt geregeerd door de managementgedachte: het idee dat managen een vaardigheid op zich is waarvoor je van de inhoud niet veel hoeft te weten. Zo gaat naar mijn idee de hele beroepseer ten onder. Mensen als sociaal werkers, leraren en agenten hebben heel weinig mogelijkheden om naar hun eigen beroepswaarden en normen te handelen. Ook sociaal werkers zouden een eed moeten afleggen. Net zoiets als de eed van Hippocrates in de gezondheidszorg.’
Wat zou het voordeel zijn van een eed?
‘Zo’n eed brengt verplichtingen met zich mee waar je op kunt wijzen in ingewikkelde situaties. Ik geloof dat dat de professionele handelingsruimte van de uitvoerders en daarmee ook de beroepseer ten goede zou komen. In de gezondheidszorg geeft die eed ook de ruimte om af en toe te zeggen: “Nee, beste verzekering. Ik doe wat hier nodig is, niet wat jullie zeggen.” Je kunt artsen en verpleegkundigen aanspreken op hun eed, en daar spreken ze elkaar ook op aan. Dat ontbreekt volslagen bij sociaal werk.’
Wat zou er in zo’n eed moeten staan?
‘Een omschrijving van wat het vak inhoudt en een belofte dat je het vak op een goede manier zal uitoefenen. Wat mij betreft zou daarin moeten staan dat sociaal werkers hoeders van mensenrechten zijn die er alles aan moeten doen om te zorgen dat mensen hun fundamentele rechten krijgen, zoals het recht op gezinsleven, een inkomen, een huis en onderdak. Nederland heeft de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens getekend, en het Europees Sociaal Handvest. Als je het verwezenlijken en handhaven daarvan als deel van je opdracht ziet, dan kun je daar ook beroepseer aan ontlenen.’
Klik hier om het hele interview te lezen.
Geschreven door Brechtje Keulen. Ze is journalist en maakt verhalen over mensen die aan de zijlijn van de samenleving staan, zoals daklozen en ongedocumenteerden. Ze onderzoekt beleid, structuren en mechanismen die ervoor zorgen dat de een wel mee kan doen en de ander niet. Haar verhalen werden onder andere gepubliceerd in De Groene Amsterdammer, De Correspondent, Vrij Nederland en in de podcast DOCS.





