Overslaan en naar de inhoud gaan

Brechtje Keulen

20 jaar Stichting Beroepseer – interview met Marc Räkers

Stichting Beroepseer bestaat in 2026 20 jaar. In deze serie spreken we met de pioniers van het gedachtegoed van Beroepseer, over hun ideeën, de veranderingen die ze in hun sector teweeg hebben gebracht en de uitdagingen die ze daarbij tegenkwamen. In deze vijfde aflevering: Marc Räkers. ‘Sociaal werkers zijn hoeders van mensenrechten.’ 

‘Ik heb altijd een enorme hekel gehad aan de Florence Nightingale-benadering’, begint sociaal werker Marc Räkers. ‘Ben je dakloos? Kom dan maar lekker bij ons in de opvang en dan krijg je een nachthemd en boterhammen. Dat vind ik een treurig en stuitend idee. Je behandelt dakloze mensen dan niet als gelijkwaardige medemensen die hun huis zijn kwijtgeraakt.’ Wat er dan wel moet gebeuren? ‘Sociaal werkers moeten zich er in een eerder stadium al mee bemoeien. We moeten zien te voorkomen dat mensen uit hun huis gezet worden als ze om wat voor reden dan ook de huur niet meer kunnen betalen. Uiteindelijk is het gewoon zo simpel: dakloosheid kun je grotendeels voorkomen door te zorgen dat mensen niet hun huis uit worden gezet en op straat belanden.’

Räkers ontwikkelde deze benadering toen hij voor de Amsterdamse organisatie voor maatschappelijke opvang HVO Querido werkte. In 2007 richtte hij samen met anderen stichting Eropaf! op. Eropaf! werkt aan vernieuwing in het sociaal domein, door onderzoek te doen, activistisch te zijn en kennis te delen, en zorgt op een betrokken en menselijke manier voor concrete oplossingen. Zo is er bijvoorbeeld ‘beschermingsbewindvoering’ om mensen te helpen hun financiën weer op de rit te krijgen. Räkers bevraagt de systemen die we hebben en bepleit fundamentele veranderingen.

Toen u in de jaren negentig met het voorkomen van huisuitzettingen aan de slag ging, werden 30.000 mensen per jaar uit huis gezet. Nu zijn dat er nog minder dan 3000. Dat is een enorme afname.
‘Als ik de krant lees, word ik vaak een beetje cynisch over dit tijdsgewricht. Soms weet ik niet of het zoden aan de dijk zet wat ik allemaal doe en schrijf. Maar op het vlak van huisuitzettingen heeft Eropaf! echt een verschil gemaakt. Dat begon ooit met één persoon die vanwege een huurachterstand uit huis gezet zou worden. Het lukte ons om dat te voorkomen, en we zijn ons direct gaan afvragen wat er zou moeten veranderen om dit probleem structureel aan te pakken.’

Dat brengt ons bij beroepseer. Wat heeft een sociaal werker nodig om diens vak goed uit te oefenen?
‘We leven in een wereld die wordt geregeerd door de managementgedachte: het idee dat managen een vaardigheid op zich is waarvoor je van de inhoud niet veel hoeft te weten. Zo gaat naar mijn idee de hele beroepseer ten onder. Mensen als sociaal werkers, leraren en agenten hebben heel weinig mogelijkheden om naar hun eigen beroepswaarden en normen te handelen. Ook sociaal werkers zouden een eed moeten afleggen. Net zoiets als de eed van Hippocrates in de gezondheidszorg.’

Wat zou het voordeel zijn van een eed?
‘Zo’n eed brengt verplichtingen met zich mee waar je op kunt wijzen in ingewikkelde situaties. Ik geloof dat dat de professionele handelingsruimte van de uitvoerders en daarmee ook de beroepseer ten goede zou komen. In de gezondheidszorg geeft die eed ook de ruimte om af en toe te zeggen: “Nee, beste verzekering. Ik doe wat hier nodig is, niet wat jullie zeggen.” Je kunt artsen en verpleegkundigen aanspreken op hun eed, en daar spreken ze elkaar ook op aan. Dat ontbreekt volslagen bij sociaal werk.’

Wat zou er in zo’n eed moeten staan?
‘Een omschrijving van wat het vak inhoudt en een belofte dat je het vak op een goede manier zal uitoefenen. Wat mij betreft zou daarin moeten staan dat sociaal werkers hoeders van mensenrechten zijn die er alles aan moeten doen om te zorgen dat mensen hun fundamentele rechten krijgen, zoals het recht op gezinsleven, een inkomen, een huis en onderdak. Nederland heeft de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens getekend, en het Europees Sociaal Handvest. Als je het verwezenlijken en handhaven daarvan als deel van je opdracht ziet, dan kun je daar ook beroepseer aan ontlenen.’

Klik hier om het hele interview te lezen.

Geschreven door Brechtje Keulen. Ze is journalist en maakt verhalen over mensen die aan de zijlijn van de samenleving staan, zoals daklozen en ongedocumenteerden. Ze onderzoekt beleid, structuren en mechanismen die ervoor zorgen dat de een wel mee kan doen en de ander niet. Haar verhalen werden onder andere gepubliceerd in De Groene Amsterdammer, De Correspondent, Vrij Nederland en in de podcast DOCS.

20 jaar Stichting Beroepseer – interview met Bennie Beuvink

Stichting Beroepseer bestaat in 2026 20 jaar. In deze serie spreken we met de pioniers van het gedachtegoed van Beroepseer, over hun ideeën, de veranderingen die ze in hun sector teweeg hebben gebracht en de uitdagingen die ze daarbij tegenkwamen. In deze derde aflevering Bennie Beuvink: ‘Beroepseer was voor mij als een zuurstofkamer, waar ik nieuwe ideeën kon opdoen.’

Het lijkt misschien of Bennie Beuvink – gepensioneerd wijkagent – gewoon op weg is naar een geschikt café voor het interview, maar ondertussen en bijna ongemerkt neemt hij de omgeving in zich op. Af en toe merkt hij iets op: ‘Plekje voor de fietsen’, ‘klauterbrug voor de kinderen’, en als hij is gaan zitten: ‘Een heel klein beetje afval in het water, wat graffiti op de muur. Daar zou ik wel iets aan doen, want verder ziet er hier heel goed uit.’

‘Out of Office’ staat er op zijn pet, maar Beuvinks hoofd zit zoals altijd vol ideeën. ‘Dat heb ik altijd gehad en dat stopt ook op 69-jarige leeftijd niet. Als kind heb ik zelfs een keer een kap met allemaal draadjes op mijn hoofd gehad om te onderzoeken hoe ik in elkaar stak, maar ik denk dat ik gewoon erg openstond voor mijn omgeving. Ik zie iets, en dan krijg ik meteen een pop-up: dan komt er weer een nieuw idee.’

Hij bevraagt nog altijd dingen die vaak voor vanzelfsprekend worden aangenomen. Waarom is het zo geregeld? En als je het nou eens andersom bekijkt? Kost het wat? Maar wat levert het op? Beuvink is een denker, steeds op zoek naar nieuwe perspectieven, maar wel een denker die de praktijk heel dichtbij houdt. Hij werd het boegbeeld van wijkagenten in buurten met sociaaleconomische achterstanden en hielp mee om hen een plek te geven in binnen de organisatie van de politie. Wijkagenten vormen ‘de voorhoede’ van de politie, stelt hij. Ze leggen dynamieken in wijken bloot, ze bouwen zorgvuldig aan relaties en vertrouwen, juist door te leunen op het vakmanschap van de wijkagent. Dat is nogal wat, in een organisatie die toch bekend staat om structuren en protocollen.

Grinnikend: ‘Ik sta gewoon niet graag vast. Ik zoek altijd hoe iets wél kan.’

Gebiedsgebonden werken

Beuvink leerde al van jongs af aan zelfstandig te zijn. Zijn ouders waren druk met de boerderij en de dieren. ‘Misschien dat die eigenwijsheid van mij daaruit voortkomt.’ Van de boerderij nam hij ook iets anders mee. ‘Ik leerde daar dat dingen stap voor stap tot stand komen. Je begint met zaaien, dan gaat er iets groeien en daarna kun je pas oogsten en de opbrengst opeten of verkopen. Dán heb je pas resultaat. Vanuit die context heb ik de stedelijke omgeving altijd benaderd.’

De eerste plek waar Beuvink begin jaren tachtig geplaatst werd, was het grensdorp Glanerbrug, in de gemeente Enschede. ‘In de grensregio’s heb je altijd te maken met smokkelaars en dingen die het daglicht niet kunnen verdragen. Daar heb ik geleerd dat de politie zich moet aanpassen aan het werkgebied. In mijn gebied lag bijvoorbeeld ook een woonwagenkamp met veertig staanplaatsen: een ingekapselde wereld waar je pas na enige tijd toegang toe kreeg, via sleutelfiguren en onderwijsinstellingen. De lessen die ik daar leerde, heb ik later toegepast toen ik wijkagent werd van de wijk Velve-Lindenhof in Enschede, zo’n vijf kilometer verderop.’

Die wijk kwam in augustus 1996 landelijke in het nieuws, toen er in Velve-Lindenhof rellen uitbraken. De textielindustrie was uit het gebied verdwenen, er was veel werkloosheid en verslavingsproblematiek en er waren sociale achterstanden. Op een parkeerterrein in de buurt werden illegale autoraces gehouden, soms met gestolen auto’s. De politie trad er hard tegen op, maar daar werd het niet rustig van. De deelnemers verzetten zich hevig en ook met geweld.

De meldingen voor zijn

Beuvink werd wijkagent in Velve-Lindenhof en ging ‘eerst maar eens kijken wat er speelde’. Al snel merkte hij dat er zo veel meldingen binnenkwamen bij de politie, dat hij het in zijn eentje niet aankon. ‘Dat gaf gedoe, want mensen worden boos als de politie niet komt als ze iets melden.’

Daarom stelt Beuvink samen met de wijkraad en de woningbouwvereniging een vaste post in, wijkpost Alex, waar hij elke maandag tussen 13:00 en 14:00 uur zou zijn om in gesprek te gaan met de buurt. De meldingen die daar gedaan werden, waren duidelijk in drie categorieën te verdelen: verkeer, rotzooi en sociale problematiek. ‘En hoe meer ik erover nadacht, hoe sterker ik dacht: waarom wacht ik op die meldingen? Wat zou er gebeuren als ik nou eens met de mensen samen de straat op zou gaan en als we dan direct troep zouden opruimen en verloedering aanpakken? Dan zijn we de meldingen voor.’

Zijn onderzoek wees uit dat de politie sterk repressief had opgetreden tijdens de Miro-rellen, maar dat er helemaal geen oog was geweest voor wat er onder het oppervlak broeide. Anderhalf jaar lang werkte hij vooral aan luisteren, herstel van het vertrouwen, contacten leggen. ‘Aan het begin vonden ze mijn aanwezigheid erg verstorend. Dan ging ik maar gewoon eens vragen hoe ze over bepaalde dingen dachten. Soms zeiden ze dan verbaasd: “Dit is de eerste keer dat de wijkagent zich komt voorstellen”.

Beuvink maakte een plan waarin alle instanties zouden samenwerken aan de leefbaarheid. Het vertrouwen in de politie moest hersteld worden, het straatbeeld en de woningen in de wijk moesten worden opgeknapt en er moesten betere voorzieningen komen. ‘Ik zag dat het werkte om samen de straat op te gaan. Mensen vonden het heel fijn om iets te dóen, een eindje te lopen, samen een beetje te zweten. Langzaam veranderde de sfeer.’

Klik hier om het hele interview te lezen.

Geschreven door Brechtje Keulen. Ze is journalist en maakt verhalen over mensen die aan de zijlijn van de samenleving staan, zoals daklozen en ongedocumenteerden. Ze onderzoekt beleid, structuren en mechanismen die ervoor zorgen dat de een wel mee kan doen en de ander niet. Haar verhalen werden onder andere gepubliceerd in De Groene Amsterdammer, De Correspondent, Vrij Nederland en in de podcast DOCS.

20 jaar Stichting Beroepseer – interview met Jelmer Evers

Stichting Beroepseer bestaat in 2026 20 jaar. In deze serie spreken we met de pioniers van het gedachtegoed van Beroepseer, over hun ideeën, de veranderingen die ze in hun sector teweeg hebben gebracht en de uitdagingen die ze daarbij tegenkwamen. In deze derde aflevering: Jelmer Evers. ‘De vakbond is nodig om een onafhankelijke beroepsgroep te organiseren.’

‘We hebben een lange periode van neoliberaal beleid gehad in het onderwijs’, zegt Jelmer Evers. ‘De enige manier om aan een alternatief onderwijssysteem te kunnen bouwen, is door op zoek te gaan aan verbinding. En ik denk dat vakbonden daar een cruciale rol in kunnen vervullen. De sleutel ligt in de beroepseer van de leraar.’

Jelmer Evers (1976) begon in 2002 als docent geschiedenis. Hij werkte kort op verschillende scholen en kwam toen bij de vernieuwende Utrechtse school UniC terecht. ‘Ik was een beetje zoekende. Ik vond het werk als leraar erg individueel en ik vond dat er weinig tijd was om als collega’s met elkaar de diepte in te gaan. Op UniC was dat volkomen anders.’ De organisatie was plat en democratisch, vertelt Evers. Er was meer focus op het team en er was tijd om samen te werken als docenten. ‘Ik vond dat mijn collega’s veel reflecteerden op hun werk, en ik vond ze pedagogisch ook erg sterk. Zij konden met leerlingen werken op een manier waarop ik dat toen nog niet kon.’

Maar op het moment dat Evers op UniC kwam werken, was er ook een probleem: de resultaten waren niet goed. De inspectie kwam langs en er begon een ‘verbetertraject’, waar het team een belangrijke rol in kreeg: de eindexamenresultaten moesten beter, en die visie van de school moest overeind blijven. ‘Dat was geen gemakkelijke opdracht, maar ik vond het heel bevrijdend om zo over mijn vak na te denken. Dat gun ik eigenlijk elke leraar.’

De leraar centraal

Evers schetst een beeld van het onderwijs, waarin sinds eind jaren tachtig veel veranderd was. Scholen waren hiërarchischer geworden, hoe het onderwijs ingevuld moest worden was nauwkeuriger vastgelegd, de onderwijsinspectie hield strenger toezicht en leraren hadden steeds minder bewegingsruimte. ‘Dat doet wat met de manier waarop je je eigen beroep ziet.’

In de erg actieve Twitterscene – ‘toen Twitter nog leuk was’ – raakte hij in gesprek en discussie met collega’s, onderzoekers, journalisten en politici. Hij begon een blog over onderwijsinnovatie. Op Twitter kwam hij ook René Kneyber tegen, leraar wiskunde op het vmbo, die zich net als Evers bezighield met goed leraarschap, en toen ook al met het thema beroepseer.

‘Hij en anderen van de Stichting Beroepseer hebben met hun denken een heel grote invloed gehad op mijn ideeën over het leraarschap en beroepseer. Waar UniC mijn blik had verbreed, hebben de ontmoetingen met René en bijvoorbeeld Thijs Jansen mijn politieke blik gevormd. Toen ik over beroepseer las, vielen de dingen op hun plek.’

Evers en Kneyber stelden een boek samen: Het Alternatief. Weg met de afrekencultuur in het onderwijs! (2013) Het was het eerste boek van Stichting Beroepseer dat volledig op één sector gericht was. Het overkoepelende idee: het onderwijssysteem moest ‘op zijn kop’ worden gezet, waardoor de leraar weer centraal zou komen te staan.

Klik hier om het hele interview te lezen.

Geschreven door Brechtje Keulen. Ze is journalist en maakt verhalen over mensen die aan de zijlijn van de samenleving staan, zoals daklozen en ongedocumenteerden. Ze onderzoekt beleid, structuren en mechanismen die ervoor zorgen dat de een wel mee kan doen en de ander niet. Haar verhalen werden onder andere gepubliceerd in De Groene Amsterdammer, De Correspondent, Vrij Nederland en in de podcast DOCS.

20 jaar Stichting Beroepseer – interview met René Kneyber

René Kneyber: ‘Als de beroepseer groot is, wordt het onderwijs vanzelf beter’

Stichting Beroepseer bestaat in 2026 20 jaar. In deze serie spreken we met de pioniers van het gedachtegoed van Beroepseer, over hun ideeën, de veranderingen die ze in hun sector teweeg hebben gebracht en de uitdagingen die ze daarbij tegenkwamen. In deze tweede aflevering: René Kneyber, die de beroepseer van de leraar gebruikt in zijn strijd voor goed onderwijs.

‘Beroepstrots heb je, beroepseer kun je krijgen. Dat is een belangrijk onderscheid’, zegt René Kneyber. ‘Beroepstrots gaat over wat je voor elkaar krijgt in je werk, waar je trots op bent en waar je graag over praat. Het is heel leuk om leraren met beroepstrots te horen praten, want het leraarschap is een fantastisch vak. Beroepseer is iets wat het individu overstijgt. Dat gaat ook over de beroepsgroep als geheel, de inspanning die je gezamenlijk levert en de manier waarop de beroepsgroep de eer van het vak hooghoudt.’

René Kneyber (1978) begon zijn carrière als leraar wiskunde op het vmbo. Hoewel het vak prachtig was, had hij het in de eerste jaren soms best lastig met orde houden in de klas. Toen hij jaren later doorhad hoe het werkte, besloot hij er een boek over te schrijven: Orde houden (2009). Toen bleek dat er heel veel informatie en wetenschappelijke kennis beschikbaar was over het onderwerp. ‘Maar niemand had me dat ooit verteld.’

Het schrijven beviel goed. Kneyber ging opiniestukken schrijven over het onderwijs, werd actief op Twitter en werd door studenten uitgenodigd voor een debat over prestatiebeloningen in het onderwijs. Daar werd hij aangesproken door Thijs Janssen van Stichting Beroepseer, die hem vroeg om redacteur te worden van een boek over professionals en gezag. Gezagsdragers. De publieke zaak op zoek naar verdedigers (2012) werd een boek over mensen met beroepen die vroeger vanzelfsprekend gezag hadden maar nu niet meer, van conducteurs tot politieagenten en leraren, en waarom dat een probleem is voor de publieke zaak.

Beroepseer

‘Door deze bundel samen te stellen raakte ik “geïnfecteerd” met het gedachtengoed van de Stichting Beroepseer’, zegt Kneyber. ‘Ik begon me af te vragen wat er zou gebeuren als ik dat gedachtengoed op mijn eigen sector zou toepassen. Wat is de beroepseer van de leraar? En wat moet er veranderen aan het onderwijs, als de beroepseer centraal komt te staan?’ Uit die vragen kwam in 2013 een tweede bundel voort: Het Alternatief. Weg met de afrekencultuur in het onderwijs! Het was het eerste boek van Stichting Beroepseer dat volledig op één sector gericht was. Kneyber stelde het samen, in samenwerking met leraar en onderwijsinnovator Jelmer Evers.

Klik hier om het hele interview te lezen.

Geschreven door Brechtje Keulen. Ze is journalist en maakt verhalen over mensen die aan de zijlijn van de samenleving staan, zoals daklozen en ongedocumenteerden. Ze onderzoekt beleid, structuren en mechanismen die ervoor zorgen dat de een wel mee kan doen en de ander niet. Haar verhalen werden onder andere gepubliceerd in De Groene Amsterdammer, De Correspondent, Vrij Nederland en in de podcast DOCS.

20 jaar Stichting Beroepseer – interview met Margreeth Kloppenburg

Margreeth Kloppenburg: ‘Er is nu echt meer trots in de accountancy’

Stichting Beroepseer bestaat in 2026 20 jaar. In deze serie spreken we met de pioniers van het gedachtegoed van Beroepseer, over hun ideeën, de veranderingen die ze in hun sector teweeg hebben gebracht en de uitdagingen die ze daarbij tegenkwamen. In deze eerste aflevering: Margreeth Kloppenburg, die zich inzet voor professionaliteit en integriteit in de wereld van accountants.

‘Het is leuk dat die beroepseer steeds zo leidend is geweest in mijn werk. Het resoneerde gewoon heel sterk bij mij persoonlijk. Ik werk vanuit mijn hart en voor de samenleving en ik zoek steeds naar hoe ik mijn autonomie, mijn vrijheid, ja, mijn eigen stijl erin kan houden. Kritisch, natuurlijk, maar ook met een beetje lucht en licht. En de leidende vraag blijft nog steeds: hoe bevorder je goed werk – excellent, ethical en engaged en integer handelen of zakendoen in de beroepspraktijk? Misschien heb je wel juist iemand die van buitenaf komt nodig om de lange lijnen daarin bij elkaar te brengen en een beroepsgroep te confronteren met een bestaand beeld. Op het omslag van Artikel 5 prijkt niet voor niets een spiegel.’

Klik hier om het hele interview te lezen.

Geschreven door Brechtje Keulen. Ze is journalist en maakt verhalen over mensen die aan de zijlijn van de samenleving staan, zoals daklozen en ongedocumenteerden. Ze onderzoekt beleid, structuren en mechanismen die ervoor zorgen dat de een wel mee kan doen en de ander niet. Haar verhalen werden onder andere gepubliceerd in De Groene Amsterdammer, De Correspondent, Vrij Nederland en in de podcast DOCS.