In één keer goed – Juridische kwaliteitszorg voor de uitvoering

Veel problemen in de uitvoering worden pas zichtbaar wanneer burgers bezwaar maken, naar de rechter stappen of wanneer een uitvoeringspraktijk maatschappelijk ter discussie komt te staan. Dit paper, dat Stichting Beroepseer in opdracht van Staat van de Uitvoering heeft gemaakt, draait dit perspectief om. De centrale vraag is: Hoe organiseer je een overheid die burgers vanaf het eerste besluit zoveel mogelijk recht doet?
Samenvatting onderzoek
Uitgangspunt is dat de democratische rechtsstaat niet alleen gestalte krijgt in wetgeving, bezwaar, beroep en rechterlijke controle, maar juist ook in de dagelijkse primaire besluitvorming: bij aanvragen, beschikkingen, digitale loketten, terugvorderingen, vergunningen, handhaving en andere concrete contacten tussen burger en overheid.
Onder de noemer ‘in één keer goed’ onderzoeken de auteurs hoe juridische kwaliteitszorg zo kan worden ingericht dat rechtsstatelijke kwaliteit al aanwezig is bij het ontwerpen van wetgeving en beleid, werkprocessen, opleiding, professionele ondersteuning en digitale systemen.
Bevindingen en conclusie
De centrale conclusie die onderzoekers Thijs Jansen en Caroline Raat trekken, is dat juridische kwaliteitszorg een kernplicht van de democratische rechtsstaat is en geen interne juridische nevenfunctie.
De belangrijkste bevindingen zijn:
- Primaire besluitvorming is een cruciaal rechtsstatelijk moment.
Burgers ontmoeten de overheid en haar macht meestal niet bij de rechter, maar bij het eerste besluit. Rechtsstatelijke kwaliteit moet daarom zoveel mogelijk aan de voorkant worden georganiseerd. - Bezwaar en beroep mogen geen structureel reparatiesysteem voor vermijdbare fouten worden.
Wanneer de overheid pas na bezwaar juridisch goed naar een zaak kijkt, wordt een te groot deel van de verantwoordelijkheid voor herstel bij de burger gelegd. - ‘In één keer goed’ betekent niet dat medewerkers nooit fouten mogen maken.
Het is een organisatorische opdracht om de voorwaarden te scheppen waaronder primaire besluiten vanaf het begin zoveel mogelijk rechtmatig tot stand komen. - Menselijke maat is onderworpen aan het recht.
Rechtsstatelijk maatwerk moet juist zijn ingebed in wetgeving, rechtsbeginselen, goede beleidsregels, professionele oordeelsvorming en verantwoording. Anders ontstaat het risico van willekeur en ongelijke behandeling. - Juridische kwaliteit is een organisatievraagstuk.
Goede besluiten zijn niet zozeer afhankelijk van individuele medewerkers. Ook wetgeving, beleid, management, opleiding, juridische ondersteuning, werkprocessen, standaardteksten en ICT bepalen de kwaliteit van primaire besluitvorming. - De eerste lijn is niet het ‘laagste’ maar het eerste niveau van de rechtsstaat.
Daar komen wetgeving, beleid, ICT, organisatie en professioneel vakmanschap samen. Problemen die in de eerste lijn zichtbaar worden, zijn daarom lang niet altijd daar ontstaan. - Uitvoeringsmedewerkers hebben bestuursrechtelijke basiskennis en goede ondersteuning nodig.
Werkinstructies en digitale systemen kunnen juridische kennis niet vervangen. Medewerkers moeten zelf de nodige kennis hebben en kunnen herkennen wanneer een zaak aanvullende juridische expertise vereist. - Digitale systemen zijn mede bepalend voor juridische uitkomsten.
Beslisbomen, formulieren, algoritmen, standaardteksten en zaaksystemen kunnen juridische kwaliteit ondersteunen, maar ook fouten op grote schaal reproduceren. Juridische eisen moeten daarom vanaf het ontwerp worden ingebouwd. - Leren van fouten moet structureel worden georganiseerd.
Niet het aantal gegronde bezwaren en beroepen is relevant, maar vooral de vraag waarom een primair besluit fout was en welke aanpassing van beleid, opleiding, werkinstructies of systemen nodig is. - Professionele tegenspraak is onderdeel van juridische kwaliteitszorg.
Medewerkers moeten veilig kunnen aangeven dat een beslissing, instructie, beleidsregel, systeem of werkwijze onrechtmatig is.
De overkoepelende gedachte is dat een overheid moet streven naar elke beslissing in een keer goed te nemen. Dit ideaal betekent dat zij vooraf in juridische kwaliteit moet investeren, haar eigen besluiten onderzoeken en systematisch van fouten te leren.
Publicatie
- Lees hier meer over dit paper, inclusief de aanbevelingen
- Lees het volledige onderzoek
- Lees de samenvatting
Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.
Geef een reactie