header2

citaat graham greene


 

webshop beroepseer 5



Collegereeks ‘Democratie zonder rechtsstaat: hoe gevaarlijk is dat?’

Van 20 juni 2017 20:00 tot 20 juni 2017 21:30

In Den Haag

Categorieën: Collegereeks


In mei en juni 2017 organiseert ProDemos vier colleges over de spanning tussen de democratie en de rechtsstaat. De principes van de rechtsstaat zijn een wezenlijk onderdeel van de democratie. Wat gebeurt er als een meerderheid die principes wil veranderen? Als de verbinding van democratie met rechtsstaat wordt doorgesneden? Lopen democratieën een risico dat de rechtsstaat wordt verdrongen door de ‘wil van het volk’?

In de collegereeks zoeken we naar antwoorden op deze vragen. Onder meer door te kijken naar de geschiedenis, maar ook door de hedendaagse politiek en publieke opinie onder de loep te nemen. En uiteindelijk willen we benoemen hoe we de waarden van de democratische rechtsstaat kunnen behoeden en doorgeven.

De meerderheid beslist?

In de collegereeks kijken we naar de spanning tussen de democratie en de rechtsstaat. Er is onvrede over de politiek, de instituties, het recht, de globalisering. Mensen voelen zich niet gehoord of buiten gesloten. Die spanning uit zich dan in een roep om ‘meer macht aan het volk’, de wens om een andere politiek, maar ook in meer gevoelens van nationalisme. Een deel van de bevolking keert zich af van de bestaande politiek. Anderen willen verandering. Nieuwe partijen en bewegingen komen op.

De democratie is gebouwd op het principe van ‘de meerderheid beslist’. Maar wat een meerderheid wil is niet altijd goed voor iedereen en kan zelfs rechten van mensen aantasten. Daarom is bescherming van mensen in grondrechten vastgelegd, ook voor minderheden die als lastig gezien worden. De principes van de rechtsstaat zijn een wezenlijk onderdeel van de democratie. Vrijheden zoals die van meningsuiting en persvrijheid en het anti-discriminatiebeginsel zijn belangrijke waarden die beschermd moeten worden; ook als er een meerderheid anders over denkt.

De Raad van State signaleerde bij het uitkomen van het Jaarverslag over 2016 de onvrede met de bestaande politiek en instituties en een nieuw vertrouwen in nationalisme en protectionisme. Volgens de Raad “raken die uitkomsten de fundamenten waarop de maatschappelijke ontwikkelingen en verworvenheden van de afgelopen driekwart eeuw berusten.” Zij schetsen breuklijnen, die hen in het bijzonder zorg baren, zoals tussen democratie en rechtsstaat en tussen directe en vertegenwoordigende democratie. Over die laatste scheidslijn zegt de Raad van State dat zorgen over de vertegenwoordigende democratie er niet toe mogen leiden dat vertegenwoordigende organen, zoals de Tweede Kamer, de besluitvorming over algemeen verbindende voorschriften zoals wetten gaan overlaten aan bijvoorbeeld de uitkomst van referenda: “Onderkend moet worden dat de democratische rechtsstaat berust op het concept van de vertegenwoordigende democratie.”
Hoe houden we de balans tussen de volksvertegenwoordiging en volksraadpleging?

De rechtsstaat volgens politieke partijen

Voor de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart presenteerde de Orde van Advocaten een analyse van de verkiezingsprogramma’s op rechtsstatelijkheid. Hieruit komt naar voren dat in vijf van de dertien onderzochte partijprogramma’s ‘spierbalmaatregelen’ worden gedaan, die op gespannen voet staan met de rechtsstaat of indruisen tegen in de grondwet vastgelegde vrijheden. Dikwijls spelen deze maatregelen in op zorgen over immigratie en angst voor terrorisme en jihadisme. Hoe verhoudt zich dit tot de bescherming van vrijheden van burgers? Vijf partijen kregen rode signaleringen, een verdubbeling ten opzichte van de vorige verkiezingen.

Hoogleraar Wouter Veraart, die het onderzoek naar de rechtsstatelijkheid in verkiezingsprogramma’s leidde, was in een interview met NRC helder: “Politici brengen rechtsstaat in gevaar.” Hij spreekt van “een zorgwekkende ontwikkeling in een turbulente tijd. Je ziet in 2017 dat meer partijen gevoelig zijn voor de verleiding om door te slaan in flinkheid. Die voorstellen hebben vaak betrekking op dreigingen die voortvloeien uit de vluchtelingencrisis, terrorisme of radicaal islamitisch gedachtegoed. Dat zijn thema’s waarover veel mensen erg bezorgd zijn. En om die dreigingen het hoofd te bieden, grijpen sommige politieke partijen naar maatregelen die soms erger zijn dan de kwaal.”
Hoe werken dergelijke opvattingen uit in de politieke praktijk en in het publieke debat? Welke gevolgen heeft dit voor de bescherming van minderheden en de vrijheden van burgers in ons land? En wat betekent dit voor de bescherming van de democratische rechtsstaat?

Deze ontwikkelingen staan niet op zichzelf

De tendens van ‘de grootste schreeuwers aan de macht’ is niet alleen in Nederland merkbaar. Ook in andere landen, binnen en buiten Europa, zijn vergelijkbare ontwikkelingen gaande. Bescherming van minderheden en grondrechten worden her en der verlaten. Democratisch gekozen leiders proberen het recht en de rechtspraak naar hun hand te zetten. Daarmee worden pijlers van een democratie, zoals scheiding der machten en onafhankelijke rechtspraak, aangetast. Lopen westerse democratieën het risico dat de rechtsstaat wordt aangetast? Wat is nodig om de democratische rechtsstaat te beschermen?

Data colleges

College 1 op  maandag 29 mei 2017 van 20:00 - 21:30 uur: Wat is een democratische rechtsstaat? door Maurice Adams, hoogleraar Democratie en Rechtsstaat aan de Universiteit van Tilburg. Het behandelt de geschiedenis, ontwikkelingen en knelpunten van de democratische rechtsstaat.

College 2 op dinsdag 6 juni van 20.00 - 21.30 uur: Kan de democratie zichzelf om zeep helpen? door Bastiaan Rijpkema, universitair docent rechtsfilosofie aan de Universiteit Leiden. De moderator deze avond is Martijn Polak, raadsheer bij de Hoge Raad.

College 3 op maandag 12 juni van  20.00 – 21,30 uur: Hedendaagse politiek t.a.v. democratie en rechtsstaat door Wouter Veraart, hoogleraar Rechtswetenschap en Rechtsfilosofie en hoofd afdeling Rechtstheorie & Rechtsgeschiedenis op de Vrije Universiteit in Amsterdam. De moderator deze avond is Geerten Waling, historicus en publicist.

College 4 op dinsdag 20 juni van  20.00 – 21.30 uur: Hoe kunnen de waarden van de democratische rechtsstaat worden behoed en doorgegeven? door Winnie Sorgdrager, voormalig minister van Justitie (D66) en sinds 2006 lid van de Raad van State. De moderator deze avond is Geerten Waling, historicus en publicist.

Locatie en aanmelden

Plaats: ProDemos, Hofweg 1, Den Haag
Toegang is gratis
Aanmelden en meer info bij ProDemos: www.prodemos.nl

 

2017-06-20 20:00:00
2017-06-20 21:30:00
Joomla webdesign: Zoccolo Concepting & Design